6

mar

Rodzinny interes – architektura: Krystyna i Marian Barscy »

Architektura i Urbanistyka

"Kredka" i "Ołówek"Kiedyś usłyszałem takie zdanie od studenta Politechniki Wrocławskiej: „Jeśli coś stoi przy Placu Grunwaldzkim i jest modernistyczne, to prawie na pewno zaprojektowali to Barscy”. Wiele w tym prawdy, bo poza kilkoma wyjątkami autorstwa Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, Krystyna i Marian Barscy to architekci wyspecjalizowani w architekturze budynków wyższych wrocławskich uczelni. Można powiedzieć, że opanowali oni architektonicznie północne okolice osi Grunwaldzkiej, obszar między mostami Grunwaldzkim i Pokoju oraz część Gaju.

Marian Barski urodził się 29 października 1927 roku w Wielkopolsce. W czasie wojny uczęszczał na tajne komplety, służył w Szarych Szeregach AK, w 1945 zdał małą maturę w Częstochowie. Po wojnie przenosi się z rodziną do Bydgoszczy, potem do Wrocławia i w 1947 roku uzyskuje świadectwo dojrzałości w I LO. W tym samym roku zdaje egzamin wstępny jednocześnie do dwóch szkół: Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych i na Wydział Budownictwa Oddziału Architektury Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. Warto wspomnieć, że dopiero w 1950 roku następuje wydzielenie administracyjne Politechniki Wrocławskiej ze wspólnych struktur uczelnianych. Marian Barski wybiera architekturę i w 1952 roku uzyskuje dyplom inżyniera architekta magistra nauk technicznych z wyróżnieniem.

Krystyna Postawka-Barska urodziła się 11 sierpnia 1925 roku w Czarnocinie. W czasie wojny również uczęszcza na tajne komplety. Po wojnie składa małą maturę w Łodzi (1945) i dużą w liceum matematyczno-fizycznym w Krakowie w roku 1946. W tym samym roku rozpoczyna studia na Wydziale Malarstwa ASP w Krakowie (w pracowni Zbigniewa Pronaszki) oraz na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. W 1947 przenosi się do Wrocławia i w latach 1947-1952 studiuje na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Również uzyskuje dyplom inżyniera architekta magistra nauk technicznych z wyróżnieniem.

Nie ulega wątpliwości jak spotkały się ich losy. Wspólne studia, wspólne zainteresowania, podobnie tradycje patriotyczne oraz wielki talent artystyczny i projektowy zaowocował wspólnym, i pełnym sukcesów życiem. Krystyna odeszła w 1999, a Marian w 2005 roku. Pozostawili po sobie wiele znanych i rozpoznawanych we Wrocławiu budynków. Ich dzieci – Agnieszka, Ewa i Jacek, również znani architekci i artyści – kontynuują tradycje rodzinne. Jeśli komuś wydaje się, że nie zna twórczości Barskich, to jest w wielkim błędzie. Wystarczy wymienić kilkanaście największych realizacji.

Dom Asystenta Kliniki Wydziału Weterynarii Akademiki "Kredka" i "Ołówek" DS "Parawanowiec"

Zacznijmy od północnego krańca osi Grunwaldzkiej – Dom Asystenta przy ul. Pasteura z 1965 roku (ten, który idzie do wyburzenia), dalej na południe – kliniki Wydziału Weterynarii Wyższej Szkoły Rolniczej z lat 1963–1964 (potem Akademii Rolniczej, obecnie Uniwersytetu Przyrodniczego). Naprzeciwko tych niewysokich budynków znajdują się strzeliste akademiki „Kredka” i „Ołówek” zaprojektowane w 1985 roku, wybudowane w latach 1989–1991, które – jak to określa prof. Olgierd Czerner –  łamią kanony mówiące „że to, co ma być nowoczesne musi być prostopadłościenne”. Idąc dalej na południe napotkamy domy studenckie „Parawanowiec” i „Słowiankę” (1965), ulokowane we wspólnym długim budynku, zasłaniającym socrealistyczne akademiki Uniwersytetu Przyrodniczego, a następnie gmachy ówczesnego Wydziału Melioracji Akademii Rolniczej (1968–1970). Po przekroczeniu Ronda Reagana, na terenie kampusu Politechniki Wrocławskiej łatwo odnajdziemy budynek  Instytutu Budownictwa Politechniki Wrocławskiej (słynny wieżowiec C-7 o lekko ściętych narożnikach i charakterystycznych oknach) wybudowany w 1981 roku , ale zaprojektowany w latach 1969–1973 (obecnie w remoncie). Idąc dalej na południe (mijając wrocławski Manhattan po drugiej stronie ulicy) napotkamy Dom Towarzystwa Salezjańskiego (1984–1986) przy kościele Najświętszego Serca Jezusowego zaprojektowany wspólnie z córką Ewą, która wykonała min. projekt witraży.

Wydział Melioracji UP Wydział Melioracji UP Wydział Budownictwa PWr (C-7) Dom Towarzystwa Salezjańskiego

Po przejściu na drugą stronę ulicy przy Moście Grunwaldzkim wkroczymy w kolejną strefę ich realizacji z lat 1966–1972. Są to budynki Wydziału Matematyki i Informatyki oraz Wydziału Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. Wśród nich znajduje się słynne Audytorium Wydziału Chemii, podziwiane przez polskich i zagranicznych architektów, które w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Wrocławia uznane jest za Dobro Kultury Współczesnej. Jego obecny stan wynikający z wieloletnich zaniedbań jest jednak fatalny, co w przypadku powojennej architektury modernistycznej jest niechlubną regułą – nie tylko we Wrocławiu. Podobne audytorium przy Wydziale Matematyki i Informatyki zostało oszpecone remontem, który wypaczył oryginalne założenia projektantów. Warto wspomnieć jeszcze o budynku przy Marii Curie-Skłodowskiej 50 (Oddział Intensywnej Terapii Dziecięcej) zaprojektowanym wspólnie przez Mariana i Ewę Barską oraz o budynku mieszkalno-usługowym przy ul. Pasteura (1991–1992) zaprojektowanym przez Mariana i Jacka Barskiego, który otrzymał tytuł „Najładniejszego budynku plombowego” w roku 1995.

Wydział Matematyki i Informatyki Audytorium Chemii UWr Audytorium Chemii UWr Wydział Chemii UWr

W południowych rejonach Wrocławia (Gaj) również znajdziemy rozpoznawalne budynki ich autorstwa – Hotel Pielęgniarek Nowej Akademii Medycznej (przy skrzyżowaniu ulic Wiśniowej i Armii Krajowej) o kaskadowej elewacji przypominającej nadmorskie kurorty (1985) oraz kompleks Akademickiego Szpitala Klinicznego przy ul. Borowskiej należący do Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich, zaprojektowany wspólnie z córką Ewą. W tych ostatnich realizacjach z końca lat 80. i początku lat 90. łatwo dostrzec fascynację postmodernizmem, którą prof. Czerner opisuje raczej jako  „wyłamywanie się z prostych, użytkowo uzasadnionych kompozycji na rzecz architektury bardziej romantycznej, szukającej kontaktu z sąsiedzką, zastaną”.

Dom Towarzystwa Salezjańskiego Hotel Pielegniarek Akademia Medyczna Oddział Intensywnej Terapii Dziecięcej

Imponujące wrażenie robią też ich niezrealizowane projekty nadodrzańskich kampusów Uniwersytetu Wrocławskiego i Politechniki, które świadczą o rozmachu i odwadze twórczej w czasach, w których należało na wszystkim oszczędzać i minimalizować swoje wizje. Poza pracą projektową byli oni aktywni w wielu innych dziedzinach życia. Marian Barski realizował się w pracy dydaktycznej i organizacyjnej uczelni, przeszedł wszystkie szczeble kariery akademickiej (stopień naukowy doktora uzyskał w 1978 r., tytuł naukowy profesora w 1993 r.), był Prodziekanem oraz Dziekanem Wydziału Architektury PWr (1984–1990), pracował w komisjach PAN we Wrocławiu i w Warszawie. Zaangażował się również w pracę stowarzyszeniową jako członek SARP. Krystyna Barska również była członkinią Stowarzyszenia Architektów Polskich, poza tym należała do Towarzystwa Urbanistów Polskich, Akademickiego Związku Morskiego i PTTK. Po przejściu na emeryturę zaangażowała się w pracę społeczną – wybrana do Rady Miejskiej przewodniczyła Radzie Osiedla Borek, przyczyniła się do rewitalizacji wieży ciśnień przy Alei Wiśniowej, podejmowała działania służące zagospodarowaniu terenów rekreacyjnych w mieście.

Wielcy architekci, artyści, naukowcy – wielcy wrocławianie, o których warto pamiętać spacerując po naszym mieście. Smutne jest tylko to, że większość ich realizacji jest przebudowywana – a szkoda byłoby zaprzepaścić ich dorobek.

Wojciech Prastowski

Na tumw.pl publikujemy oryginalną wersję tekstu, który ukazał się 6 marca 2011 r. na portalu tuwroclaw.com w cyklu „Odkrywamy Wrocław”

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)
Rodzinny interes - architektura: Krystyna i Marian Barscy, 10.0 out of 10 based on 3 ratings

Towarzystwo Upiększania Miasta Wrocławia - Tumw.pl - Wszelkie Prawa zastrzeżone
kontakt@tumw.pl